Pediatriya Dərnəyinin 2024-cü il hesabatına görə, Türkiyədə 6-12 yaşlı uşaqlar gündə orta hesabla 7 saatını ekran qarşısında keçirir. Bu rəqəm, cəmi 5 il əvvəlki məlumatlara görə 120% artım deməkdir. Mütəxəssislər bu vəziyyəti "səssiz epidemiya" adlandırırlar.

Tədqiqatların göstərdiyi ən təəccüblü nəticə budur: Uşaqların bir hissəsi səhər gözünü açar açmaz planşetə yapışır, dərslər arasında belə telefondan ayrıla bilmir və axşam yeməklərini ekran qarşısında keçirir. Bu rutinləşmiş davranış təkcə bir vərdiş deyil; inkişaf etməkdə olan beyni birbaşa formalaşdıran bir prosesdir.

Uşaq nevrologiyası sahəsində aparılan son araşdırmalar, həddindən artıq ekran istifadəsinin uşaqların prefrontal korteksindəki boz maddənin sıxlığını azaltdığını ortaya qoydu. Yəni planlaşdırma, impuls nəzarəti və qərar qəbul etmə kimi ömür boyu davam edəcək bacarıqlar hələ formalaşarkən zərər görür.

Bəs buna qarşı nə edilə bilər? Mütəxəssislər üç əsas tövsiyəni vurğulayırlar: Birincisi, ekran müddətlərinə dəqiq məhdudiyyətlər qoymaq. İkincisi, uşağa ekrandan başqa "yaradıcı bir alternativ" təqdim etmək. Üçüncüsü isə ən əsası: Valideynin də uşaqla birlikdə bu fəaliyyətə qatılması.

Göz sağlamlığından sosial bacarıqlara, yuxu rejimindən emosional tarazlığa qədər bir çox sahə təsirlənir. Lakin yaxşı xəbər budur: Yaradıcı əl fəaliyyətləri, təbiətlə təmas və ailə daxili paylaşım, bu vəziyyəti dəyişdirmək üçün bilinən ən təsirli üsullar arasında yer alır. Üstəlik, bu üsullar yalnız uşaqlara deyil, bütün ailəyə yaxşı təsir edir.

Bu xüsusi buraxılışda sahənin qabaqcıl mütəxəssisləri ilə danışdıq. Göz həkimləri, psixoloqlar, pediatrlar və uşaq inkişafı mütəxəssisləri ekran təsirinin müxtəlif ölçülərini və evdə tətbiq edilə biləcək konkret həlləri paylaşdılar. Səhifələrin davamında bu fikirləri və elm adamlarının təklif etdiyi sadə, lakin güclü addımları tapacaqsınız.