Pediatriya Dərnəyinin 2024-cü il hesabatına görə, Türkiyədə 6-12 yaşlı uşaqlar gündə orta hesabla 7 saatını ekran qarşısında keçirirlər. Bu rəqəm, cəmi 5 il əvvəlki məlumatlarla müqayisədə 120% artım deməkdir. Mütəxəssislər bu vəziyyəti "səssiz epidemiya" olaraq xarakterizə edirlər.

Tədqiqatların göstərdiyi ən təəccüblü nəticə budur: Uşaqların bəziləri səhər gözlərini açar-açmaz planşetə sarılır, dərslər arasında belə telefondan ayrıla bilmir və axşam yeməklərini ekran qarşısında keçirirlər. Bu rutin halına gələn davranış, sadəcə bir vərdiş deyil; inkişaf etməkdə olan beyni birbaşa formalaşdıran bir prosesdir.

Uşaq nevrologiyası sahəsində aparılan son araşdırmalar, həddindən artıq ekran istifadəsinin uşaqların prefrontal korteksindəki boz maddə sıxlığını azaltdığını ortaya qoydu. Yəni planlaşdırma, impuls nəzarəti və qərar qəbul etmə kimi həyat boyu davam edəcək bacarıqlar hələ formalaşarkən zərər görür.

Bəs bunun qarşısında nə edilə bilər? Mütəxəssislər üç əsas tövsiyənin altını cızırlar: Birincisi, ekran müddətlərinə dəqiq sərhədlər qoymaq. İkincisi, uşağa ekran xaricində "yaradıcı bir alternativ" təqdim etmək. Üçüncüsü isə ən əsası: Valideynin də uşaqla birlikdə bu fəaliyyətə qatılması.

Məhz bu nöqtədə, əcdadlarımızdan qalan ənənəvi əl sənətləri yenidən gündəmə gəlir. Tikiş, naxış, toxuculuq kimi fəaliyyətlər; uşağa yalnız bir bacarıq deyil, səbir, diqqət, məhsuldarlıq və aidiyyət hissi qazandırır. Üstəlik bu üsullar yalnız uşaqlara deyil, bütün ailəyə yaxşı təsir edir.

Bu xüsusi sayda, sahənin qabaqcıl mütəxəssisləri ilə söhbətləşdik. Göz həkimləri, psixoloqlar, pediatrlar və uşaq inkişafı mütəxəssisləri, ekranın təsirinin müxtəlif ölçülərini və evdə tətbiq oluna biləcək konkret həll yollarını bölüşdülər. Səhifələrin irəliləyən hissələrində bu fikirləri və elm adamlarının tövsiyə etdiyi sadə, lakin güclü addımları tapacaqsınız.